درمان به قیمت چند ماه حقوق | حضور پُرتعداد طبقه متوسط در صف بیمارستان‌های دولتی | هزینه جراحی‌های معمولی در سال ۱۴۰۵+جدول

به گزارش پارسینه به نقل از اقتصادنیوز، در سال ۱۴۰۵، یک درد ساده در سمت راست شکم می‌تواند خانواده‌ای را مقابل دو صورت‌حساب کاملاً متفاوت قرار دهد. در یک بیمارستان دولتی - دانشگاهی، سهم بیمار بیمه‌شده از بسته رسمی آپاندکتومی حدود ۲ میلیون تومان است؛ اما محاسبه همان خدمات با ضرایب بخش خصوصی، هزینه‌های اتاق، بیهوشی و مراقبت می‌تواند صورت‌حسابی در محدوده ۶۰ میلیون تومان یا بیشتر بسازد.

خانواده‌ای که پول دارد، ممکن است در بیمارستان خصوصی تاریخ جراحی مشخص، پزشک انتخابی، اتاق خلوت‌تر و فرایندی نسبتاً قابل پیش‌بینی دریافت کند. خانواده‌ای که همان پول را ندارد، از درمان محروم نمی‌شود؛ اما برای رسیدن به همان اتاق عمل، ممکن است نوبت بگیرد، میان درمانگاه و آزمایشگاه رفت‌وآمد کند، برای خالی‌شدن تخت منتظر بماند، چند روز از کارش مرخصی بگیرد و بخش مهمی از مراقبت روزمره بیمار را بر دوش همراهان بگذارد.

موضوع این گزارش، مقایسه مهارت پزشکان دولتی و خصوصی یا زیر سؤال بردن بیمارستان خصوصی نیست. مسئله، تفاوت میان دو شیوه تأمین مالی درمان است؛ تفاوت میان خریدن زمان، انتخاب و آسودگی از یک‌سو و حفظ امکان درمان با حمایت عمومی از سوی دیگر است.

تعرفه‌ها۳۵درصد بالا رفت؛ سهم بیمه همان درصد قبلی ماند

تعرفه‌های پزشکی سال ۱۴۰۵ از نخستین روز فروردین اجرایی شده‌اند و خدماتی مانند ویزیت، جراحی، بیهوشی، بستری، آزمایشگاه، تصویربرداری و هتلینگ بیمارستان را در بر می‌گیرند. بیمه سلامت از افزایش ۳۵ درصدی تعرفه‌ها در سال جاری خبر داده‌ است. اگرچه بیمه‌های پایه همچنان در بخش دولتی بخش عمده هزینه بستری را تقبل می‌کنند، افزایش تعرفه به این معناست که حتی همان فرانشیز قبلی نیز اکنون بر پایه عدد بزرگ‌تری محاسبه می‌شود.

این افزایش، در شرایطی اتفاق افتاده که رئیس کمیسیون بهداشت مجلس، میزان پرداخت مستقیم مردم از جیب در حوزه سلامت را بین ۵۵ تا ۷۰ درصد برآورد کرده است؛ رقمی که نشان می‌دهد هزینه‌های رسمی بیمه‌شده تنها بخشی از فشار واقعی درمان بر خانوارها را توضیح می‌دهند. دارو، تجهیزات، خدمات خارج از قرارداد، رفت‌وآمد، مراقبت در منزل، ازکارافتادن موقت بیمار و غیبت همراهان از محل کار نیز به این هزینه اضافه می‌شوند.

یک خدمت، دو ساختار تعرفه‌ای

اختلاف صورت‌حساب بیمارستان دولتی و خصوصی فقط از نوع اتاق یا غذای بیمار ناشی نمی‌شود. ضرایب پایه‌ای که دستمزد حرفه‌ای، هزینه فنی و خدمات بیمارستان بر اساس آن محاسبه می‌شوند، در بخش خصوصی چند برابر بخش دولتی‌اند.

عمل‌های پرتکرار در سال۱۴۰۵؛ از لوزه کودک تا شکستگی سالمند

جدول زیر بر اساس فایل رسمی «اعمال و خدمات تشخیصی‌درمانی شایع سال ۱۴۰۵» تهیه شده است. ستون «پرداخت بیمار دولتی»، سهم اعلام‌شده بیمار بیمه‌شده در بیمارستان دانشگاهی درجه‌یک را نشان می‌دهد.

ستون خصوصی یک سناریوی محاسباتی و نه قیمت قطعی است و همان حجم خدمت، مدت بستری و اجزای بسته دولتی با ضرایب رسمی بخش خصوصی و تعرفه‌های اعلامی تخت خصوصی محاسبه شده است. هزینه واقعی ممکن است با توجه به بیمارستان، پزشک، بیمه تکمیلی، تجهیزات، عوارض و مدت بستری کمتر یا بیشتر باشد.

منبع ارقام بیمارستان دولتی، فایل رسمی بسته‌های ۱۴۰۵ منتشرشده در معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی تهران است. محاسبه هزینه بیمارستان خصوصی نیز بر مبنای ضرایب رسمی بخش خصوصی، هزینه فنی، بیهوشی و هتلینگ انجام شده است و هزینه‌های پیش‌بینی نشده مانند بستری در ICU، پروتز خاص، خون، عفونت، عوارض جراحی یا افزایش مدت اقامت را شامل نمی‌شود.

قیمت‌های اعلام‌شده در بخش درمان نیز نشان می‌دهند که امکان تعیین یک عدد واحد برای جراحی خصوصی وجود ندارد. برای نمونه، یک پزشک هزینه جراحی لوزه در سال ۱۴۰۵ را حدود ۶۵ تا ۷۵ میلیون تومان اعلام کرده، در حالی که سامانه‌های پزشکی برای جراحی فتق بازه‌ای بسیار وسیع از ۵ تا ۱۲۰ میلیون تومان و برای جراحی‌های پروستات از ۶ تا ۹۰ میلیون تومان درج کرده‌اند. این پراکندگی بیشتر از آنکه به بیمار کمک کند، نشان می‌دهد استعلام قیمت بدون مشخص‌بودن بیمارستان، پزشک، نوع عمل، تجهیزات و پوشش بیمه تکمیلی معنای دقیقی ندارد.

خصوصی چه چیزی می‌فروشد؟ فقط تخت خلوت‌تر نیست

در بخش خصوصی، خانواده فقط بابت جراحی پول نمی‌دهد. بخشی از صورت‌حساب برای چیزی پرداخت می‌شود که در نظام درمانی کمیاب‌تر شده است:؛ زمان قابل پیش‌بینی.

بیمار معمولاً می‌داند چه روزی بستری می‌شود، پزشک جراح چه کسی است، احتمالاً در چه اتاقی خواهد بود و همراه او با چه شرایطی می‌تواند در بیمارستان بماند. هماهنگی آزمایش‌ها، تصویربرداری، مشاوره بیهوشی و پذیرش نیز در بسیاری از مراکز خصوصی متمرکزتر انجام می‌شود. برای یک سالمند، کودک یا بیماری که درد شدید دارد، کوتاه‌شدن این مسیر یک تجمل بی‌اهمیت نیست؛ گاهی بخشی از کیفیت تجربه درمان است.

در مقابل، بیمار خصوصی باید توان پرداخت پیش‌پرداخت را داشته باشد، از سقف بیمه تکمیلی خود مطمئن شود و بداند آیا پزشک، بیمارستان، وسیله مصرفی، لنز، مش یا پروتز مورد استفاده مشمول قرارداد بیمه است یا نه. یک شب بستری اضافه، تغییر اتاق، نیاز به مراقبت ویژه یا استفاده از وسیله‌ای خارج از فهرست بیمه می‌تواند قبض نهایی را به‌شدت تغییر دهد.

بنابراین بیمارستان خصوصی را نمی‌توان صرفاً به هتل گران‌قیمت تقلیل داد. خصوصی بودن در بسیاری از موارد یعنی دسترسی سریع‌تر، حق انتخاب بیشتر، فضای کم‌تراکم‌تر و برنامه‌ریزی‌پذیری؛ اما این خدمات در سال ۱۴۰۵ با قیمتی عرضه می‌شوند که برای بخش بزرگی از جامعه از محدوده درآمد ماهانه خارج است.

دولتی چه چیزی را ارزان می‌کند و چه هزینه‌ای را پنهان نگه می‌دارد؟

بیمارستان دولتی با یارانه، بیمه پایه و تعرفه کنترل‌شده، امکان انجام جراحی را برای میلیون‌ها نفر حفظ می‌کند. بدون این شبکه، بسیاری از خانواده‌ها ناچار بودند عمل را به تعویق بیندازند، دارایی بفروشند یا وام بگیرند. برای کودکان زیر هفت سال، فرانشیز خدمات بستری و اورژانسی در بیمارستان‌های دانشگاهی دولتی صفر در نظر گرفته شده است. برای برخی گروه‌های بالای ۶۵ سال، بازنشستگان، افراد دارای معلولیت و گروه‌های خاص نیز بیمه‌گر می‌تواند فرانشیز را کاهش دهد یا به صفر برساند؛ هرچند این مزیت برای همه سالمندان به‌صورت یکسان و خودکار اعمال نمی‌شود.

رئیس سازمان نظام پرستاری پیش‌تر اعلام کرده بود، نسبت پرستار به تخت در ایران به حدود یک رسیده، در حالی که برای ارائه حداقل خدمات مناسب، حدود ۱٫۸ پرستار به ازای هر تخت مورد نیاز است. به همین دلیل، بخشی از تجربه دشوار بیماران در مراکز دولتی نه از بی‌توجهی کارکنان، بلکه از ازدحام بیمار، کمبود نیرو و فرسودگی کادر درمان ناشی می‌شود.

سه روایت از دو مسیر درمان روایت اول؛ آپاندیس رضا و۶۰میلیون تومانی که وجود نداشت

رضا صاحب یک کارگاه تولیدی است. نیمه‌شب با درد شدید شکم به بیمارستان می‌رود. خانواده ابتدا به نزدیک‌ترین بیمارستان خصوصی مراجعه می‌کنند. پزشک می‌گوید احتمال آپاندیسیت بالاست و جراحی نباید به تأخیر بیفتد. وقتی صحبت از هزینه و پیش‌پرداخت می‌شود، خانواده متوجه می‌شوند مبلغ احتمالی عمل عدد کمی نیست.

آنها به مرکز دولتی منتقل می‌شوند. هزینه رسمی جراحی با بیمه پایه برایشان قابل پرداخت است، اما چند ساعت میان تصویربرداری، آزمایش، معاینه جراح و انتظار برای آماده‌شدن تخت می‌گذرد. همسر رضا شیفت کاری‌اش را از دست می‌دهد و یکی از بستگان برای نگهداری فرزندشان می‌آید. قبض بیمارستان پایین می‌آید، اما هزینه درمان فقط همان قبض نیست.

رضا درمان می‌شود؛ خانواده بدهکار نمی‌شود، اما تجربه آنها را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد: درمان ارزان‌تر شد، آسان‌تر نشد.

روایت دوم؛ جراحی رایگان کودک و هزینه‌ای که مادر پرداخت

کودک پنج‌ساله‌ای به دلیل بزرگی لوزه و آدنوئید، خرخر شدید و اختلال تنفس شبانه نیاز به جراحی دارد. در بیمارستان دولتی دانشگاهی، کودک زیر هفت سال است و فرانشیز بستری او می‌تواند صفر باشد. برای خانواده‌ای با درآمد محدود، این امکان حیاتی است.

اما مادر برای گرفتن نوبت، معاینه متخصص، آزمایش‌های قبل از عمل و تعیین تاریخ جراحی، چند بار به بیمارستان مراجعه می‌کند. روز عمل، پدر و مادر هر دو از کار مرخصی می‌گیرند. در بخش شلوغ، کودک مضطرب است و مادر تمام شب کنار تخت می‌ماند.

از نظر مالی، این خانواده یکی از بزرگ‌ترین حمایت‌های نظام دولتی را دریافت کرده است؛ اما هزینه زمانی، روانی و شغلی همچنان بر دوش والدین مانده است. رایگان‌شدن فرانشیز، بار درمان را سبک کرده، اما تمام آن را برنداشته است.

روایت سوم؛ شکستگی سالمند و مسابقه خانواده با زمان

زن ۷۴ساله‌ای در خانه زمین می‌خورد و بالای استخوان ران او می‌شکند. خانواده می‌دانند سالمند نباید مدت زیادی بی‌حرکت بماند، اما برآورد جراحی، پروتز و بستری در بیمارستان خصوصی از توان مالی آنها خارج است. در سناریوی تعرفه‌ای، چنین درمانی در بخش خصوصی می‌تواند به بیش از ۱۴۰ میلیون تومان برسد؛ بدون آنکه هزینه عوارض احتمالی یا ICU در آن محاسبه شده باشد.

در بیمارستان دولتی، سهم رسمی بیمار ممکن است حدود چهار میلیون تومان باشد. این اختلاف، تصمیم را تقریباً از قبل گرفته است. با این حال، خانواده برای تخت، ارزیابی قلب، تهیه بعضی لوازم و هماهنگی جراحی در رفت‌وآمد است. دختر بیمار چند روز سر کار نمی‌رود و شب‌ها کنار مادرش می‌ماند. برای این خانواده، بیمارستان دولتی انتخاب ارزان‌تر نیست؛ تنها انتخاب ممکن است.

بیمارستان دولتی، مقصد اجباری طبقه متوسط؟

تا چند سال قبل ممکن بود مراجعه به بیمارستان خصوصی برای بخشی از طبقه متوسط، با استفاده از پس‌انداز یا بیمه تکمیلی قابل تصور باشد.

اما وقتی یک جراحی عادی می‌تواند معادل دو، سه یا چند ماه درآمد یک کارمند هزینه داشته باشد، «انتخاب بیمارستان» به‌تدریج به امتیازی وابسته به درآمد تبدیل می‌شود.

درمانی که ارزان است، نباید تحقیرکننده باشد

نظام درمان دولتی در سال ۱۴۰۵ همچنان آخرین پناه خانواده‌ای است که نمی‌تواند برای یک عمل روتین ده‌ها یا صدها میلیون تومان بپردازد. اما این پناهگاه زیر فشار فزاینده قرار دارد. هر بیماری که به دلیل گرانی خصوصی وارد صف دولتی می‌شود، فقط یک پرونده جدید نیست؛ یک تخت، ساعت‌ها مراقبت پرستاری، زمان پزشک، دارو و امکانات بیشتری می‌خواهد.

حمایت از بیمارستان دولتی فقط به معنای پایین نگه‌داشتن تعرفه نیست. اگر تعداد تخت، پرستار، پزشک، اتاق عمل و ظرفیت نوبت‌دهی متناسب با افزایش تقاضا رشد نکند، هزینه‌ای که از قبض بیمار حذف شده، به شکل انتظار، فرسودگی، اضطراب و افت تجربه درمان بازمی‌گردد.

مردم به بیمارستان دولتی نمی‌روند چون دردشان کمتر است؛ می‌روند چون پولشان کمتر است. عدالت درمانی زمانی محقق می‌شود که کم‌پولی، بیمار را از حق انتخاب محروم نکند و ارزان‌بودن درمان به معنای تحمل صف، ازدحام و بی‌اطمینانی نباشد.